Eenzaam naast je partner?

Jullie zitten samen op de bank. De tv staat aan, met een serie die geen van jullie echt heeft uitgekozen, en jullie scrollen allebei door je eigen telefoon. Eerder op de avond vertelde je iets wat je op je werk dwarszat, en je kreeg “hm” terug. Niemand heeft iets verkeerd gedaan. Toch voel je je eenzamer dan toen je nog alleen woonde, en juist dat maakt het zo lastig om uit te leggen, ook aan jezelf.

Het komt vaker voor dan je van buitenaf zou denken. Een groot Nederlands onderzoek naar ouder worden keek ook naar getrouwde mensen van 64 tot 92 jaar. Van hen voelde 1 op de 4 à 5 zich matig of sterk eenzaam.¹ Daarbij lijkt vooral te tellen hoe het huwelijk vanbinnen voelt. In een enquête onder ruim 2.700 Amerikaanse stellen boven de 50 maakte het voor hun eenzaamheid veel uit hoe mensen hun eigen huwelijk beoordeelden.²

Het meeste onderzoek hiernaar gaat over oudere stellen. Voor jongere stellen is het dus een sterke aanwijzing, maar nog geen bewijs.

Al in 1973 verdeelde de Amerikaanse socioloog Robert Weiss eenzaamheid in twee soorten.³ Bij emotionele eenzaamheid mis je één iemand die echt dichtbij is. Bij sociale eenzaamheid mis je een bredere kring: vrienden, buren, mensen die het zouden merken als je een week niks van je liet horen. Een partner hoort de eerste soort op te vangen. De tweede kan geen mens in zijn eentje opvangen.

Vanbinnen voelen de twee bijna hetzelfde, en dus geef je de relatie al snel van allebei de schuld. Toch vragen ze om iets heel anders. Zoek daarom eerst uit met welke van de twee je te maken hebt, voordat je er iets over zegt.

Waar herken je jezelf het meest in?

• Je zoekt contact, maar het komt niet aan
• Jullie praten alleen nog over wat er geregeld moet worden
• Je partner is je hele sociale leven geworden
• Je vermoedt dat jullie het allebei voelen

Je zoekt contact, maar het komt niet aan

Nabijheid tussen partners groeit minder in lange, serieuze gesprekken dan in piepkleine momentjes. Een “moet je dit zien”, een hand op een schouder, een diepe zucht in de hoop dat de ander vraagt wat er is. De Amerikaanse relatieonderzoeker John Gottman noemt dat in het Engels bids. Een bid is volgens hem elk klein signaal dat zegt: ik wil me met je verbonden voelen.⁴

De ander kan daar op drie manieren op reageren: erop ingaan door op te kijken en antwoord te geven, het missen en gewoon doorgaan, of je afwijzen met iets als “Zie je niet dat ik bezig ben?”

In Gottmans lab hadden partners die later scheidden veel meer toenaderingen van de ander genegeerd dan partners die bij elkaar bleven.⁴ In een later onderzoek filmde zijn team 49 pasgetrouwde stellen, een keer tijdens een gewone maaltijd en een keer terwijl ze een meningsverschil uitpraatten. Stellen die aan tafel speels en warm met elkaar omgingen, gebruikten ook meer humor en genegenheid als ze het oneens waren.⁵ Zo’n onderzoek laat alleen zien dat die twee samengaan. Wat er eerst komt, weet je er niet mee.

Speelt dit bij jullie? Houd dan een paar dagen voor jezelf bij wanneer jij contact zoekt en wat er dan gebeurt. Noteer daarna ook het omgekeerde: de keren dat je partner iets met je wilde delen en jij degene was die naar een scherm keek. Zulke kleine pogingen mis je makkelijk, dus dat tweede lijstje telt net zo zwaar als het eerste.

Goed nieuws delen is ook zo’n poging, en hoe de ander erop reageert, lijkt mee te tellen. Dat bleek uit een reeks Amerikaanse studies. Reageerde de partner meestal met echte belangstelling en vragen op goed nieuws, dan voelden mensen zich in het dagelijks leven dichter bij elkaar en waren ze tevredener over de relatie.⁶

Jullie praten alleen nog over wat er geregeld moet worden

Wie haalt de kinderen van de opvang, is de energierekening al betaald, komt je moeder zondag nog? De appjes tussen jullie gaan over boodschappen en over wie de container aan de straat zet. Stellen die al jaren samen zijn, kunnen elke dag met elkaar praten en toch wekenlang niets zeggen over hoe het met ze gaat.

Kinderen versnellen dat. Een team van de Universiteit van Denver volgde 218 pasgetrouwde stellen acht jaar lang. Bij de stellen die een eerste kind kregen, ging de relatie er ineens op achteruit: het goede werd minder en het lastige werd meer. Gemiddeld bleef dat zo tot het eind van het onderzoek, en moeders en vaders veranderden ongeveer evenveel.⁷ Stellen zonder kinderen gingen ook achteruit, alleen langzamer.

Samen iets nieuws doen lijkt te helpen tegen die sleur. In proeven in New York voelden stellen die zeven minuten samen een nieuwe, een beetje spannende opdracht deden, zich daarna beter over hun relatie dan stellen die iets saais kregen. In enquêtes waren stellen die zeiden vaak samen iets spannends te doen tevredener, en minder op elkaar uitgekeken.⁸ Een fietsroute die jullie nog niet kennen, een cursus die geen van jullie ooit heeft gedaan, een stad waar je nooit eerder was: het gaat erom dat het voor jullie allebei nieuw is.

Komt het door de kinderen? Minder dan het lijkt

Het ligt voor de hand om de babyjaren de schuld te geven. Onderzoekers legden 37 studies naast elkaar die stellen volgden vanaf de zwangerschap tot in het eerste jaar met een kind. De tevredenheid daalde wel, alleen niet veel. Pasgetrouwden zonder kinderen gingen in ongeveer dezelfde tijd ongeveer evenveel omlaag.⁹

Een deel van wat ouders voelen, is dus misschien gewoon de slijtage van de eerste jaren samen, en die kennen stellen zonder kinderen ook. In het onderzoek uit Denver kwam de daling na een geboorte wel plotseling en zonder kind geleidelijk, dus een kind lijkt in elk geval te bepalen wanneer het gebeurt.⁷

Je partner is je hele sociale leven geworden

Gaan samenwonen, verhuizen voor de baan van een van jullie, een paar jaar met kleine kinderen: elk daarvan kan vriendschappen laten verwateren zonder dat iemand dat ooit besluit. En dan draagt één persoon ineens alles, van het grappige dat je in de trein zag tot de zorgen over de gezondheid van je vader.

Dit is de tweede soort van Weiss, sociale eenzaamheid. Je kunt een lieve partner hebben die dichtbij is en het toch voelen. Daardoor zie je het ook zo makkelijk aan voor een probleem tussen jullie tweeën.³ In het Nederlandse onderzoek voelden getrouwde mensen met een kleinere kring om zich heen en minder contact met hun volwassen kinderen zich eenzamer, op allebei de manieren.¹

Gaat dit over jou, dan is er met de relatie misschien weinig mis, en werkt het zelden om van je partner te vragen dat die de hele leegte opvult. Vrienden, collega’s en buren kunnen dat wel. In het stuk over je eenzaam voelen terwijl je niet alleen bent lees je hoe vriendschappen groeien. Je kunt ook je vriendenkring tekenen en zien welke ringen leeg zijn geraakt.

Je vermoedt dat jullie het allebei voelen

Eenzaamheid in een relatie hoort zelden bij één persoon. In het onderzoek onder 2.700 Amerikaanse stellen hing de eenzaamheid van de een samen met die van de ander: voelde de een zich eenzaam, dan de ander vaak ook.² De onderzoekers opperden dat als de een een eigen sociaal leven opbouwt, de ander daar ook wat aan kan hebben.

Het helpt dus om erover te praten als iets van jullie samen. “Ik voel me eenzaam bij jou” klinkt als een beschuldiging. “Volgens mij zijn we allebei een beetje uit elkaar gegroeid, en ik mis hoe het tussen ons was” haalt de ander erbij.

Hoe begin je erover zonder dat het ruzie wordt?

Hoe een lastig gesprek begint, kleurt de rest. Onderzoekers in Seattle filmden 124 pasgetrouwde stellen terwijl ze een meningsverschil bespraken. Alleen de sfeer van de eerste drie minuten was al genoeg om te voorspellen welke stellen binnen zes jaar zouden scheiden.¹⁰

• Kies een rustig moment, niet midden in een ruzie of als jullie allebei kapot zijn na een lange dag.
• Begin bij één moment in plaats van bij een oordeel. “Toen ik gisteren over mijn dag vertelde en jij bleef scrollen, voelde ik me alleen” is makkelijker te horen dan “Je praat nooit meer met me.”
• Zeg wat je mist in plaats van wat de ander fout doet. “Ik mis hoe we vroeger praatten als we samen gingen wandelen” geeft je partner iets om ja op te zeggen.
• Vraag hoe het voor de ander is geweest. Misschien voelde je partner precies hetzelfde en wist die niet hoe die het moest zeggen.
• Spreek tot slot één klein ding af om te proberen, zoals elke zondag samen een stuk lopen zonder telefoon.

Wat je zelf al kunt doen

Voor een paar dingen hoef je niet te wachten tot je partner meedoet.

• Ga in op de kleine pogingen van je partner. Kijk op als die “moet je dit zien” zegt, ook als het een filmpje van een hond is. Het kost een paar seconden, en het is precies de gewoonte die je zelf terug wilt.
• Zoek zelf elke dag één keer contact: een vraag over iets wat je partner vorige week vertelde, een appje over iets kleins dat je onderweg zag.
• Let op hoe je de reacties van je partner opvat. Door eenzaamheid lijken reacties van anderen kouder dan ze zijn. In een overzicht van proeven tegen eenzaamheid werkten vooral de aanpakken die mensen leerden zulke sombere gedachten over anderen op te merken.¹¹
• Zet één vriend of vriendin vast in je week. Gaat het om de tweede soort van Weiss, dan lost meer tijd met je partner het niet op, en neemt iemand buiten de relatie wat druk van jullie af.
• Plan eens per maand samen iets nieuws, iets wat jullie geen van beiden eerder deden.

Bronnen (11)

1. de Jong Gierveld, J., Broese van Groenou, M., Hoogendoorn, A. W., en Smit, J. H. (2009). Quality of marriages in later life and emotional and social loneliness. Journals of Gerontology, Series B: Psychological Sciences and Social Sciences, 64B(4), 497-506. Lees het onderzoek Terug naar de tekst
2. Ayalon, L., Shiovitz-Ezra, S., en Palgi, Y. (2013). Associations of loneliness in older married men and women. Aging and Mental Health, 17(1), 33-39. Lees het onderzoek Terug naar de tekst
3. Weiss, R. S. (1973). Loneliness: The experience of emotional and social isolation. Cambridge, MA: MIT Press. De indeling in emotionele en sociale eenzaamheid. Terug naar de tekst
4. University of Washington (2001). “The Relationship Cure” is manual for emotional connection. Persbericht over het onderzoek van John Gottman naar bids. www.washington.edu Terug naar de tekst
5. Driver, J. L., en Gottman, J. M. (2004). Daily marital interactions and positive affect during marital conflict among newlywed couples. Family Process, 43(3), 301-314. Lees het onderzoek Terug naar de tekst
6. Gable, S. L., Reis, H. T., Impett, E. A., en Asher, E. R. (2004). What do you do when things go right? The intrapersonal and interpersonal benefits of sharing positive events. Journal of Personality and Social Psychology, 87(2), 228-245. Lees het onderzoek Terug naar de tekst
7. Doss, B. D., Rhoades, G. K., Stanley, S. M., en Markman, H. J. (2009). The effect of the transition to parenthood on relationship quality: an 8-year prospective study. Journal of Personality and Social Psychology, 96(3), 601-619. Lees het onderzoek Terug naar de tekst
8. Aron, A., Norman, C. C., Aron, E. N., McKenna, C., en Heyman, R. E. (2000). Couples’ shared participation in novel and arousing activities and experienced relationship quality. Journal of Personality and Social Psychology, 78(2), 273-284. Lees het onderzoek Terug naar de tekst
9. Mitnick, D. M., Heyman, R. E., en Smith Slep, A. M. (2009). Changes in relationship satisfaction across the transition to parenthood: a meta-analysis. Journal of Family Psychology, 23(6), 848-852. Lees het onderzoek Terug naar de tekst
10. Carrère, S., en Gottman, J. M. (1999). Predicting divorce among newlyweds from the first three minutes of a marital conflict discussion. Family Process, 38(3), 293-301. Lees het onderzoek Terug naar de tekst
11. Masi, C. M., Chen, H. Y., Hawkley, L. C., en Cacioppo, J. T. (2011). A meta-analysis of interventions to reduce loneliness. Personality and Social Psychology Review, 15(3), 219-266. Lees het onderzoek Terug naar de tekst

Over deze bronnen. 27 oktober 2026. Het boek van Weiss staat niet online; de indeling in twee soorten eenzaamheid komt uit het boek zelf. De cijfers over het Nederlandse onderzoek, de Amerikaanse stellen, de onderzoeken met pasgetrouwden, de onderzoeken naar het ouderschap en het overzicht van proeven tegen eenzaamheid komen uit de gepubliceerde samenvattingen. Wat over genegeerde bids staat, komt uit een persbericht van de University of Washington over het werk van Gottman, niet uit een wetenschappelijk artikel.