Ben ik egoïstisch?

Vier dingen onder één woord

Zeg je tegen je baas wat hij graag hoort, ook als je het anders ziet? Hou je het teveel aan wisselgeld gewoon in je zak? Kies je het dure restaurant omdat dat er goed uitziet? En vertel je op een verjaardag graag wat jij allemaal kunt? Over die vier dingen gaan de vragen, en bij de meeste mensen staan ze niet allemaal even hoog.

Toch horen ze bij elkaar. Onderzoekers ontdekten dat verband toen ze in zeven talen lange lijsten sorteerden met woorden waarmee mensen elkaars karakter beschrijven. Het Nederlands was een van die talen.¹ Aan de ene kant staat iemand die overal dezelfde is, zich ook zonder toezicht aan afspraken houdt, weinig geeft om dure spullen en zich een gewoon mens voelt. Aan de andere kant iemand die een rol speelt als het uitkomt, regels rekbaar vindt, van luxe en macht houdt en graag boven anderen uitsteekt. De meeste mensen zitten daar ergens tussenin.

Je stand vergelijken we met die van 411 Amerikaanse volwassenen uit één regio, die de vragen rond het jaar 2000 invulden.² Staat er “hoger dan 7 op de 10”, dan scoor je hoger dan 7 van elke 10 mensen uit die groep. De makers van de vragenlijst waarschuwen zelf dat zulke vergelijkingen kunnen misleiden.³ En de Nederlandse zinnen zijn van ons: niemand heeft deze vertaling nog apart onderzocht.

Bij de regelvragen kiest bijna iedereen het nette antwoord. Zeg je eerlijk dat je weleens iets meeneemt wat niet van jou is? In de vergelijkingsgroep kwam bijna iedereen laag uit op regels.² Twijfel je hier en daar, dan sta je dus al snel aan de kant van wie het niet zo nauw neemt. Tien vragen per kant is ook weinig: geef je bij één vraag een ander antwoord, dan schuift je stand al een stuk op.

Hoog scoren betekent niet dat je nooit eerlijk deelt

In een onderzoek verdeelden mensen een bedrag tussen zichzelf en een onbekende.⁴ Mensen die op de vier kanten samen hoog uitkwamen, deelden best eerlijk zolang de ander er iets tegen kon doen. Het verschil kwam pas als de ander machteloos was: dan hielden zij meer voor zichzelf. Wie laag uitkwam, deelde ook dan eerlijk.

Waarom je dit niet voor je partner kunt invullen

Misschien ben je hier omdat iemand anders zich egoïstisch gedraagt. Deze vragen gaan alleen over jezelf. De mensen met wie je vergeleken wordt, vulden de vragen in over zichzelf.² Vul je het in over een ander, dan meet je vooral hoe jij nu over die persoon denkt. Wil je weten hoe een ander het ziet? Vraag of diegene de test zelf wil doen.

Ook over jezelf zegt een hoge stand nog niet wat je doet. Je beantwoordt hier hoe je jezelf ziet, en wat je op je werk of bij de kassa echt doet, kan daar flink van afwijken. Een hoge stand maakt je geen slecht mens en een lage geen goed mens.