Waarom vergelijk ik mezelf met anderen?

Hoe het dorp werkt

Twee leerlingen die even goed zijn, kunnen heel verschillend over zichzelf denken. Het hangt af van de school waar ze zitten. De onderzoeker Herbert Marsh zag dat leerlingen op een school vol hoge cijfers hun eigen schoolwerk lager inschatten dan even slimme leerlingen op een gewone school.¹ Met een collega vond hij dat patroon later in alle 26 landen die ze bekeken.²

Het idee erachter is oud. In 1954 schreef de psycholoog Leon Festinger al dat we de mensen om ons heen als meetlat gebruiken als er geen duidelijke maatstaf is.³ Een groot overzicht uit 2018, met zestig jaar onderzoek, laat zien dat we dan meestal iemand kiezen die net wat beter is. Daarna voelen we ons vaak een tikje kleiner, vooral over wat we kunnen.⁴

In de tool hierboven blijf je bij elke stap even goed. Alleen de groep om je heen groeit: van honderd mensen naar een dorp, en dan naar een heel land. De berekening is bewust grof. Ergens goed in zijn is geen rechte lijn: je kunt een trage maar taaie loper zijn, of drie gerechten heel goed maken en de rest maar zozo. En de berekening gaat ervan uit dat iedereen van je leeftijd net zo verdeeld is als jouw gok over 100 mensen, terwijl die gok beide kanten op mis kan zijn.

Waarom juist 150?

Het getal komt van Robin Dunbar. Hij legde bij apen de grootte van de hersenen naast de grootte van de groep, en schatte zo dat een mens met ongeveer 150 anderen echt contact kan houden.⁵ Het getal is beroemd, maar wankel. Drie Zweedse onderzoekers rekenden het in 2021 opnieuw uit met nieuwere gegevens en kwamen uit op alles tussen een handvol en ruim 500 mensen.⁶ Zie het dorp dus vooral als een plaatje van een kleine wereld waarin je iedereen kent.

Wat je feed ermee doet

In een dorp zijn de mensen om je heen meestal gewoon mensen. Online kan iedereen voorbijkomen. In een Amerikaans experiment keken studenten naar het profiel van een heel actieve, gezonde medestudent. Daarna dachten ze minder goed over zichzelf dan studenten die een gewoner profiel zagen. Wie vaker op Facebook zat, zag ook vaker mensen die het beter leken te doen.⁷

Omhoogkijken kan ook helpen

Vergelijken trekt je niet altijd omlaag. Uit een overzicht van onderzoek blijkt dat omhoogkijken je ook dichter bij die ander kan laten voelen, en hoop kan geven dat jij er ook komt.⁸ Penelope Lockwood en Ziva Kunda lieten studenten lezen over een uitblinker in hun eigen vak. Leek dat succes haalbaar, dan dachten ze daarna beter over zichzelf. Leek het onbereikbaar, dan juist slechter.⁹ Kijk dus vooral naar iemand die je zou kunnen inhalen.

Gepubliceerd op 23 oktober 2026.