Is mijn relatie nog te redden?

De vraag komt al weken steeds terug, meestal na een paar rotdagen. Misschien is er niets groots gebeurd. Je merkt alleen dat je opgelucht bent als je partner moet overwerken, en dat jullie appjes vooral nog gaan over boodschappen en over wie de kinderen ophaalt. Hoe je dag was, vertel je al een tijdje niet meer. Of er is juist wel iets groots gebeurd, en nu vraag je je af of jullie daar ooit overheen komen.

Vaak valt een relatie nog te redden, zolang jullie het allebei willen. Onderzoekers volgen al tientallen jaren stellen om te zien wie bij elkaar blijft, en een paar signalen komen steeds weer terug. Geen van die signalen is een garantie, en de beslissing nemen ze je niet uit handen. Wel laten ze zien of je in een dip zit of in een relatie die op zijn eind loopt.

Wat stellen die het redden gemeen hebben

Een van de grootste pogingen om dit uit te zoeken legde 43 langlopende studies naast elkaar, van 29 onderzoeksteams en met samen 11.196 stellen. De onderzoekers lieten een computer een lange lijst doorzoeken van alles wat mensen over zichzelf en hun relatie hadden verteld. Ze wilden weten wat het best voorspelde hoe gelukkig en betrokken mensen zich voelden. Vijf dingen kwamen bovenaan: hoe sterk je partner volgens jou voor de relatie gaat, hoeveel waardering je voor die ander hebt, hoe tevreden je bent over jullie seksleven, hoe gelukkig je partner volgens jou is en hoeveel ruzie jullie maken.¹

Wisten de onderzoekers eenmaal hoe iemand zelf over de relatie dacht, dan voegde de rest niets meer toe. Persoonlijkheid, de manier waarop iemand zich aan een ander hecht en zelfs wat de partner zei maakten het beeld niet scherper. En bijna niets kon voorspellen bij wie de relatie in de loop van het onderzoek beter of slechter werd.¹ Hoe jij zelf naar je relatie kijkt, weegt dus zwaar. Waar het naartoe gaat, vertelt geen enkele test je.

Een tweede groot overzicht bundelde 137 studies naar stellen die niet getrouwd waren, met samen bijna 38.000 mensen. Wie bij elkaar bleef, had vooral veel toewijding en liefde, het gevoel dat de partner een deel is van wie je zelf bent, en het gevoel elkaar nodig te hebben. Gewoon tevreden zijn telde minder zwaar.² Hoe vast jullie allebei voor elkaar kiezen, zegt waarschijnlijk meer over waar het heen gaat dan hoe gelukkig je je deze maand voelt.

Het bekendste waarschuwingssignaal wijst de andere kant op. Het Gottman Institute is opgezet door de Amerikaanse psycholoog John Gottman, die al tientallen jaren stellen onderzoekt. Daar noemen ze minachting “de allergrootste voorspeller van een scheiding”. Daarmee bedoelen ze spot, sarcasme, schelden, met je ogen rollen en je partner behandelen alsof die minder is dan jij.³ Dat zegt het instituut wel zelf, en de pagina laat niet zien op welke cijfers dat rust.

Gottmans gepubliceerde onderzoek wijst wel dezelfde kant op. In een studie die stellen 14 jaar lang volgde, scheidden stellen met veel vijandigheid in hun ruzies vaker in de eerste jaren. Bij de stellen die pas later uit elkaar gingen, zat er aan het begin weinig warmte in de omgang. Dat gold voor hun ruzies, en net zo goed voor een gewoon gesprek over hoe hun dag was geweest.⁴ Lopen bij jullie vooral de ruzies uit de hand? In steeds ruzie over hetzelfde lees je hoe je ruzie kunt maken met minder schade.

Wanneer is een relatie echt over?

Een dip heeft meestal een oorzaak die je kunt aanwijzen: de komst van een baby, ontslag, een ziekte, een verhuizing, een ouder die zorg nodig heeft. De slechte sfeer komt door die druk, en in de betere weken vinden jullie elkaar gewoon nog leuk.

Een einde ziet er vaak anders uit. Twee onderzoekers, een uit Duitsland en een uit Zwitserland, gebruikten grote landelijke enquêtes uit Duitsland, het Verenigd Koninkrijk, Nederland en Australië, die mensen 12 tot 21 jaar hadden gevolgd. Daaruit haalden ze 11.295 mensen van wie de relatie eindigde. Die zetten ze naast soortgelijke mensen die wel bij elkaar bleven.⁵ Er zaten dus ook Nederlanders tussen.

Bij wie uit elkaar ging, zakte de tevredenheid over de relatie eerst jarenlang langzaam weg. Dan kwam er een kantelpunt, en daarna een steile val die ongeveer 7 tot 28 maanden duurde, tot aan de breuk.⁶ Bij de mensen die bij elkaar bleven, kwam die steile val niet voor.⁵

De twee partners bereikten dat kantelpunt ook niet tegelijk. Wie het uitmaakte, bereikte het meestal eerder. Wie verlaten werd, bereikte het later, maar viel daarna sneller.⁶ Vraag jij je af of het over is, dan kan je partner dus al verder zijn dan jij, of juist nog niet zo ver.

De hoofdonderzoeker werkt zelf ook als relatietherapeut. Volgens haar zoeken veel stellen pas hulp als de steile val al is begonnen, terwijl iets doen in de langzame fase misschien beter werkt.⁵

Welke past het best bij jullie?

• Jullie kunnen het prima samen, maar de warmte is weg
• Bijna elk gesprek eindigt in ruzie
• Een van jullie is in gedachten al vertrokken
• Je bent bang voor je partner

Jullie kunnen het prima samen, maar de warmte is weg

Het huishouden draait, jullie zijn vriendelijk tegen elkaar, en verder is er weinig over. Wie de kleine naar zwemles fietst en wie de taart haalt voor de verjaardag van je schoonmoeder, dat regelen jullie zonder gedoe. Alleen gaat het nooit meer over jullie twee. In Gottmans studie van 14 jaar hoorde juist zo’n gebrek aan warmte bij de latere scheidingen, meer dan het geschreeuw.⁴

Warmte kun je oefenen. Begin klein, en doe het bewust. Vraag hoe de dag van je partner was en luister echt naar het antwoord, lach om de grapjes, leg even een hand op een schouder als je langsloopt. In het grote onderzoek met de 43 studies was dankbaarheid voor je partner een van de sterkste signalen van een gelukkige relatie.¹ Wat daarbij oorzaak is en wat gevolg, kan dat onderzoek niet laten zien. Zie het dus als een richting om te proberen, en niet als een belofte.

Bijna elk gesprek eindigt in ruzie

Heel veel stellen maken ruzie en blijven toch tientallen jaren bij elkaar. Het gaat erom hoe die ruzies verlopen. Kun je nog klagen over iets wat je partner deed, zonder die ander als mens aan te vallen? Kan een van jullie midden in de ruzie nog een grapje maken of sorry zeggen, en neemt de ander dat aan? Dan hebben jullie nog veel om op te bouwen.

Bestaan de ruzies vooral nog uit met je ogen rollen, smalend lachen en “wat ben jij zielig”, dan is dat de minachting waar het Gottman Institute voor waarschuwt.³ Ook dat kan veranderen, maar alleen als degene die het doet het zelf ziet en ermee wil stoppen.

Een van jullie is in gedachten al vertrokken

Zo uit de pas lopen komt veel voor, zelfs midden in een scheiding. In een Amerikaans onderzoek kregen 2.484 ouders die aan het scheiden waren de vraag of hun huwelijk nog te redden was als ze er hard aan zouden werken. Ongeveer 1 op de 4 dacht dat het misschien nog kon. Dat beide partners het dachten, kwam maar bij ongeveer 1 op de 9 stellen voor. Mensen van wie de partner de scheiding in gang had gezet, stonden veel meer open voor hulp om weer bij elkaar te komen.⁷

Wil jij de relatie redden en is je partner in gedachten al half vertrokken, dan ben je dus geen uitzondering. In je eentje lukt het je alleen niet, want een relatie kan pas weer opbloeien als jullie het allebei willen. Een eerlijk gesprek helpt dan. Vraag je partner zonder omwegen of die het nog wil proberen. Luister naar het antwoord, ook als het niet het antwoord is waarop je hoopte.

Je bent bang voor je partner

Ben je bang voor hoe je partner reageert, of controleert die waar je bent geweest, houdt die je weg bij vrienden of familie, bepaalt die alles over het geld of bedreigt die je, dan zit je niet in een dip. In Engeland en Wales kan zo’n patroon zelfs strafbaar zijn. De wet noemt het dwingend of controlerend gedrag, en de officiële richtlijn van de Britse overheid geeft precies deze voorbeelden.⁸

De tips in de rest van dit stuk zijn bedoeld voor twee mensen die zich allebei veilig voelen. Beter communiceren lost angst niet op. En als je bang bent, hoef je de relatie geen nieuwe kans meer te geven.

Vragen om jezelf te stellen

• Als mijn partner precies blijft zoals die nu is, wil ik dit dan nog?
• Geloof ik dat mijn partner het nog wil? Waar haal ik dat vandaan?
• Wanneer was ik voor het laatst blij toen ik de sleutel in de deur hoorde?
• Als we ruzie hebben, hebben we dan nog respect voor elkaar, of is er spot in geslopen?
• Gaat het al jaren bergaf, of pas sinds er iets gebeurde dat we kunnen aanwijzen?
• Zoek ik een manier om het beter te maken, of zoek ik toestemming om te gaan?

Schrijf je antwoorden op, in plaats van erover te blijven malen. Zwart op wit zie je vaak welke kant je eigenlijk al op wilt.

Wat je kunt proberen voordat je beslist

• Zeg hoe serieus het is. “We moeten praten” kan een ander tien keer horen zonder te snappen wat er op het spel staat. Zeg je partner duidelijk dat je niet zeker weet of jullie relatie het redt als er niets verandert.
• Spreek af wat er beter moet. Kies twee of drie concrete dingen, zoals één avond per week samen of geen grapjes meer ten koste van elkaar, en een moment om samen te kijken hoe het gaat, bijvoorbeeld over drie maanden.
• Begin weer bij de kleine dingen. Een bedankje, belangstelling, een hand op een schouder. In Gottmans lange studie hoorde een gebrek aan dat soort warmte bij de latere scheidingen.⁴
• Probeer relatietherapie zolang er nog iets is om op te bouwen. De onderzoekers die stellen door die langzame achteruitgang heen volgden, denken dat hulp vóór de steile val beter kan werken.⁵

Te ver heen voor relatietherapie? Bij heel ongelukkige stellen viel dat vaak mee

Je denkt al snel dat een stel dat zo ongelukkig is, niet meer te helpen valt. Aan een proef in Los Angeles en Seattle deden 134 getrouwde stellen mee die ernstig en al lange tijd ongelukkig waren. Bijna 100 stellen werden weggestuurd, omdat ze niet ongelukkig genoeg waren om mee te mogen doen.⁹ Vijf jaar na de therapie ging het met ongeveer de helft van de stellen duidelijk beter dan aan het begin, en ongeveer een kwart was uit elkaar of gescheiden.¹⁰

Ongeveer een derde van de stellen was toen volgens de hoofdonderzoeker een “normaal, gelukkig stel” geworden. De stellen kregen binnen een jaar hooguit 26 sessies, en hij gaf er een waarschuwing bij: “Gaat het na 26 sessies niet beter, dan is dat een slecht teken.”⁹

Wanneer het tijd is om te gaan

Sommige relaties moeten eindigen, en weggaan betekent niet dat je je te weinig hebt ingespannen. Hebben jullie het allebei geprobeerd, met een duidelijk plan en genoeg tijd, en komt de warmte niet terug, dan is dat ook een antwoord. Dat geldt net zo goed als maar een van jullie het ooit echt probeerde.

Zelfs het grote onderzoek met 11.196 stellen kon nauwelijks voorspellen bij wie de relatie beter zou worden.¹ Wat je wel kunt doen, is bepalen wat er moet veranderen en wanneer, en dat tegen je partner zeggen. Kijk daarna naar wat er echt gebeurt, en minder naar wat een van jullie belooft.

Bronnen (10)

1. Joel, S., Eastwick, P. W., Allison, C. J., en anderen (2020). Machine learning uncovers the most robust self-report predictors of relationship quality across 43 longitudinal couples studies. Proceedings of the National Academy of Sciences, 117(32), 19061-19071. Lees het onderzoek Terug naar de tekst
2. Le, B., Dove, N. L., Agnew, C. R., Korn, M. S., en Mutso, A. A. (2010). Predicting nonmarital romantic relationship dissolution: a meta-analytic synthesis. Personal Relationships, 17(3), 377-390. Lees het onderzoek Terug naar de tekst
3. Wilde, E. (2013, bijgewerkt 2026). The Four Horsemen: criticism, contempt, defensiveness and stonewalling. The Gottman Institute. www.gottman.com Terug naar de tekst
4. Gottman, J. M., en Levenson, R. W. (2000). The timing of divorce: predicting when a couple will divorce over a 14-year period. Journal of Marriage and Family, 62(3), 737-745. Lees het onderzoek Terug naar de tekst
5. Johannes Gutenberg-Universität Mainz (2025). Transition point in romantic relationships signals the beginning of their end. Persbericht over Bühler en Orth. press.uni-mainz.de Terug naar de tekst
6. Bühler, J. L., en Orth, U. (2025). Terminal decline of satisfaction in romantic relationships: evidence from four longitudinal studies. Journal of Personality and Social Psychology, online 20 maart 2025. Lees het onderzoek Terug naar de tekst
7. Doherty, W. J., Willoughby, B. J., en Peterson, B. (2011). Interest in marital reconciliation among divorcing parents. Family Court Review, 49(2), 313-321. Lees het onderzoek Terug naar de tekst
8. Home Office (2023). Controlling or coercive behaviour: statutory guidance framework. Uitgegeven op grond van artikel 77 van de Serious Crime Act 2015. www.gov.uk Terug naar de tekst
9. University of California, Los Angeles (2010). Therapy can help even very distressed married couples, largest study finds. Onderzoekssamenvatting op ScienceDaily. www.sciencedaily.com Terug naar de tekst
10. Christensen, A., Atkins, D. C., Baucom, B., en Yi, J. (2010). Marital status and satisfaction five years following a randomized clinical trial comparing traditional versus integrative behavioral couple therapy. Journal of Consulting and Clinical Psychology, 78(2), 225-235. Lees het onderzoek Terug naar de tekst

Over deze bronnen. De cijfers van Le en anderen, Doherty en anderen en Christensen en anderen komen uit de gepubliceerde samenvattingen, omdat de volledige artikelen achter een betaalmuur staan. Joel en anderen komt uit de vrij toegankelijke preprint en de gepubliceerde samenvatting. Bij Bühler en Orth komen de twee fases en de 7 tot 28 maanden uit de samenvatting. De 11.295 mensen, de vier landen, de 12 tot 21 jaar, het punt dat stellen die bij elkaar bleven geen steile val hadden en het werk van de hoofdonderzoeker als relatietherapeut komen uit het persbericht van de universiteit van Mainz. De bewering over minachting is van het Gottman Institute zelf, en de pagina laat niet zien hoe die gemeten is. Het derde deel van de stellen dat een normaal, gelukkig stel werd, de 26 sessies en de citaten komen uit de onderzoekssamenvatting van UCLA op ScienceDaily. De citaten zijn uit het Engels vertaald.